Akü Terminal Temizliği ve Oksidlenmesi
Kaputu açtığınızda akünün üzerindeki metal başlıklarda mavi-yeşil, bazen de kar gibi beyaz bir tortu görüyorsanız yalnız değilsiniz. Bu görüntü aracın en sık karşılaşılan ve neyse ki en kolay çözülen sorunlarından biridir. Yine de "nasılsa çalışıyor" diyip yıllarca üzerine gitmeyen sürücüler, bir sabah motoru döndürmeyen bir araçla karşılaşabiliyor. Aşağıda oksitlenmenin neden oluştuğunu, akü terminal temizliği yeşil oksit sorununda hangi yöntemin ne işe yaradığını ve temizlik sonrası nelere dikkat etmek gerektiğini adım adım açıklıyoruz.
Terminalde Biriken O Tortu Nedir?
Akünün içinde sülfürik asit ve su karışımı bir elektrolit bulunur. Şarj ve deşarj sırasında akü içinde gaz açığa çıkar; bu gazın bir kısmı kapaklardan veya kutup başlarının çevresindeki mikro açıklıklardan dışarı sızar. Sızan asit buharı havadaki nem ve oksijenle, ayrıca terminalin ve kablo pabucunun kurşun, bakır, çinko gibi metalleriyle tepkimeye girer. Sonuçta ortaya çıkan tuz kristalleri gözle gördüğünüz tortudur.
Rengi genellikle hangi metalin etkilendiğini gösterir:
- Yeşil veya mavi-yeşil: Bakır kabloların ya da bakır içerikli pabuçların tepkimeye girdiğini gösterir. Bakır sülfat kristalleri bu renktedir.
- Beyaz veya grimsi toz: Kurşun sülfat ya da çinko tuzları. Daha çok kurşun kutup başlarında ve kaplama malzemelerinde görülür.
- Nemli, yağ gibi siyah birikinti: Toz ve nemin asitle karışması. Kaçak akıma yol açtığı için en sinsi olanıdır.
Bu tortu elektriği çok kötü iletir. Yani marş motorunun ihtiyaç duyduğu yüksek akım, ince bir yalıtkan tabakadan geçmeye çalışır. Sonuç: zayıf marş, farların titremesi, şarj sisteminin aküyü tam dolduramaması. Ölçtüğünüzde akü voltajı normal çıkabilir; çünkü sorun akünün kendisinde değil, akımın geçtiği temas yüzeyindedir. Motorun çalışmaması her zaman akünün bittiği anlamına gelmez, terminal direnci de en az o kadar sık rastlanan bir nedendir.
Oksitlenmeyi Hızlandıran Nedenler
- Aşırı şarj: Alternatörün ya da şarj cihazının aküyü gereğinden fazla doldurması gaz çıkışını artırır. Doğru şarj yöntemi bu yüzden önemlidir.
- Gevşek kutup başı: Boşluk, hem kıvılcıma hem de asit buharının kaçmasına ortam hazırlar.
- Yaşlanan akü: Kutup başı çevresindeki sızdırmazlık zamanla bozulur. Sürekli tekrarlayan oksit, akünün ömrünün sonuna yaklaştığının işaretlerinden biri olabilir.
- Bakımlı olmayan sulu tip aküler: Kapakları açılabilen modellerde taşma ve fazla doldurma sık görülür. Akü çeşitleri arasında bakımsız ve AGM tiplerde bu risk belirgin biçimde daha azdır.
Temizlik Yöntemlerinin Karşılaştırması
| Yöntem | Nasıl Uygulanır | Güçlü Yönü | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Karbonat + ılık su | 1 tatlı kaşığı karbonat, yarım bardak suda çözülür; eski diş fırçasıyla ovulur | Asidi nötralize eder, evde bulunur, ucuz | Akü kapaklarının içine ve hücrelere sızmamalı |
| Sıcak su | Terminal sökülür, kaynamayan sıcak su yavaşça dökülür | Hafif beyaz tortuda yeterli, kimyasal gerekmez | Kalın yeşil oksidi tam çözmez |
| Tel fırça / terminal raspası | Kutup başı ve pabuç içi metal parlayana kadar temizlenir | Temas yüzeyini gerçekten açar | Aşırı raspa kurşunu incelttiği için abartılmamalı |
| Hazır akü temizleme spreyi | Püskürtülür, rengi değişince silinir veya durulanır | Pratik, asit kalıntısını gösterir | Maliyeti var, yine de mekanik temizlik gerekir |
| Kola gibi asitli içecekler | Tortuya dökülür | Tortuyu geçici olarak çözer | Şeker yapışkan kalıntı bırakır, önerilmez |
Adım Adım Güvenli Temizlik
- Kontağı kapatın, anahtarı çıkarın. Yüzük ve metal saat gibi takıları çıkarın.
- Eldiven ve gözlük takın. Elektrolit kalıntısı deriyi ve gözü yakabilir.
- Önce eksi (−) kutbu sökün, ardından artı (+) kutbu. Bu sıra kısa devre riskini azaltır.
- Kuru bir bezle kaba tortuyu alın; tozu solumamak için yüzünüzü uzak tutun.
- Karbonatlı suyu fırçayla uygulayın. Köpürme, asidin nötrleştiğini gösterir. Köpürme durunca az miktarda su ile durulayın, akünün üst yüzeyine su birikmesin.
- Kutup başlarını ve pabuçların iç yüzeyini raspa ya da ince zımparayla metalik parlaklığa getirin.
- Her yeri tamamen kurulayın. Nem, oksitlenmeyi yeniden başlatır.
- Bağlantıyı artı (+) kutuptan başlayarak yapın, sonra eksiyi takın. Elle çevrilmeyecek kadar sıkı olmalı ama zorlamayın.
- Son adımda ince bir tabaka akü kutup gresi ya da vazelin sürün. Gresin görevi iletkenlik sağlamak değil, temas yüzeyine hava ve nemin ulaşmasını engellemektir; bu yüzden bağlantı yapıldıktan sonra dışa uygulanır.
Kablo pabucunun içinden kabloya doğru ilerleyen yeşil birikinti görüyorsanız, temizlik tek başına yetmez. Bakır teller içeriden korozyona uğramıştır ve kablo ucunun değiştirilmesi gerekir.