Akü Bakımı - Uzun Ömür İçin İpuçları

Araç aküsü, bozulana kadar varlığı fark edilmeyen parçalardan biridir. Kontak çevrildiğinde motor dönüyorsa kimse aküyü düşünmez; ama bir sabah yalnızca zayıf bir tıklama sesi duyulduğunda mesele aniden acil hale gelir. Oysa akülerin büyük bölümü bir gecede ölmez. Aylar süren küçük ihmallerin toplamıyla kapasitesini kaybeder. İyi haber şu: akü bakımı nasıl yapılır sorusunun cevabı özel alet ya da teknik bilgi gerektirmez. Ayda on beş dakika ve düzenli bir alışkanlık yeterlidir.

Sorun nereden çıkıyor?

Kurşun-asit akülerde enerji, plakalar ile elektrolit arasındaki kimyasal tepkimeyle depolanır. Bu düzenin üç doğal düşmanı vardır:

• Sülfatlaşma: Akü uzun süre yarım veya boş şarjda kalırsa plakalar üzerinde kurşun sülfat kristalleri sertleşir. Bu kristaller çözünmez hale geldiğinde kapasite kalıcı olarak düşer.
• Oksitlenme ve direnç: Terminallerde biriken beyaz-mavi tozlu tabaka elektrik direncini artırır. Akü dolu olsa bile marşa yeterli akım gitmez.
• Isı ve titreşim: Yüksek sıcaklık elektrolit buharlaşmasını hızlandırır, gevşek bağlantı ise titreşimle plakaların iç yapısını yorar.

Bu üçünün ortak özelliği fark edilmeden ilerlemesidir. Motor çalışmadığı gün, aslında sürecin son perdesidir. Akünün bittiğinin işaretlerini önceden tanımak, sabah yolda kalmakla yol arasındaki farkı belirler: marşın ağırlaşması, farların rölantide sararması, otomatik camların yavaşlaması gibi ipuçları haftalar öncesinden gelir.

Düzenli bakımın adımları

1. Görsel kontrol

Motor soğukken kaputu açın. Akü kutusunda çatlak, şişme veya sızıntı izi olup olmadığına bakın. Gövdenin yan yüzlerinde belirgin bir kabarma varsa akü aşırı ısınmış demektir; bu durumda bakım değil değişim konuşulur. Üst yüzeydeki toz ve nem tabakası da masumdur sanılır, ama kutup başları arasında zayıf bir iletken köprü oluşturarak aküyü yavaş yavaş boşaltır. Kuru bir bezle silmek yeterlidir.

2. Terminal temizliği

Önce eksi (−) kabloyu, sonra artı (+) kabloyu sökün. Oksitlenmiş yüzeyleri ılık suya karıştırılmış bir tutam karbonat çözeltisiyle nötralize edin, ardından tel fırça veya ince zımparayla parlatın. Kurulayıp geri takarken sıra terstir: önce artı, sonra eksi. Bağlantı elle döndürülemeyecek kadar sıkı olmalı, ama kurşun kelepçeyi ezecek kadar değil. Terminal temizliği ve oksitlenme konusu tek başına ayrı bir başlık gerektirecek kadar detaylıdır; yine de temel prensip bu kadardır.

3. Şarj durumunu ölçmek

Motor durmuşken ve en az bir saat dinlenmiş bir akünün uçlarında ölçülen gerilim, şarj seviyesinin en pratik göstergesidir. Ucuz bir dijital multimetre bu iş için fazlasıyla yeterlidir.

Motor çalışırken aynı ölçümü yapmak da bilgi verir: alternatör sağlıklıysa değer genellikle 13,8–14,4 V bandındadır. Bu aralığın altı şarj etmediğini, üstü ise aşırı şarj ettiğini düşündürür. İki durumda da suçlu akü değil, şarj sistemi olabilir.

Bakım yöntemlerini karşılaştırmak

Yeni başlayan biri için kafa karıştıran nokta, hangi yöntemin ne zaman gerektiğidir.

Takviyenin bir bakım yöntemi olmadığını özellikle vurgulamak gerekir. Aküyü kalıcı biçimde iyileştirmez; yalnızca o günü kurtarır. Aynı hafta ikinci kez takviye gerekiyorsa akünün kapasitesi ya da alternatörün çıkışı sorgulanmalıdır.

Alışkanlığa dönüştürmek

Bakımı akılda tutmanın en kolay yolu takvime bağlamaktır. Ayda bir gerilim ölçümü, üç ayda bir terminal kontrolü, kış girmeden önce de kapsamlı bir kontrol iyi bir ritimdir. Soğuk hava akünün verebileceği akımı düşürürken motorun ihtiyaç duyduğu akımı artırdığı için, yaz boyunca sorunsuz çalışan zayıf bir akü ilk ayazda pes eder. Kış öncesi ölçüm bu yüzden en değerli olanıdır.

Aracınızı haftalarca kullanmıyorsanız, ya eksi kabloyu ayırın ya da bakım modu olan bir cihaza bağlı tutun. Modern araçlarda alarm, anahtarsız giriş ve elektronik modüller kontak kapalıyken de küçük ama sürekli bir akım çeker; iki üç hafta park eden bir araç boşalmış bir aküyle karşınıza çıkabilir.

A